Diabetik Ayak Yarası Enfeksiyonu
Diyabetik ayak enfeksiyonları, diyabetin en ciddi komplikasyonlarından biri olup uygun ve zamanında tedavi edilmediğinde ampütasyon ve mortalite riskini belirgin olarak artırır.
Diyabetik Ayak Enfeksiyonu Nedir?
Diyabetik ayak enfeksiyonu; diyabetli hastalarda nöropati, periferik arter hastalığı ve bağışıklık yanıtındaki bozulma zemininde gelişen, ayakta deri ve yumuşak doku, kemik veya eklemleri tutabilen enfeksiyonlardır. Enfeksiyon genellikle önceden var olan bir ayak yarası veya ülser üzerinden gelişir.
Epidemiyoloji ve Önemi
-
Diyabetli bireylerin %15–25’i yaşamları boyunca diyabetik ayak yarası geliştirir
-
Diyabetik ayak enfeksiyonları, non-travmatik alt ekstremite ampütasyonlarının en sık nedenidir
-
Erken tanı ve multidisipliner yaklaşım ampütasyon riskini %50’den fazla azaltabilir
Risk Faktörleri
-
Uzun süreli diyabet
-
Kötü glisemik kontrol
-
Periferik nöropati
-
Periferik arter hastalığı
-
Önceki ayak yarası veya ampütasyon öyküsü
-
Uygunsuz ayakkabı kullanımı
-
Sigara kullanımı
-
Böbrek yetmezliği
Klinik Bulgular
Lokal Bulgular
-
Eritem
-
Isı artışı
-
Ödem
-
Ağrı (nöropati varlığında ağrı olmayabilir)
-
Pürülan akıntı
-
Kötü koku
-
Nekroz
Sistemik Bulgular
-
Ateş
-
Lökositoz
-
CRP ve prokalsitonin yüksekliği
-
Sepsis bulguları (ağır olgularda)
Diyabetik Ayak Enfeksiyonlarının Sınıflandırılması
Klinik Şiddete Göre (IDSA / IWGDF)
-
Hafif enfeksiyon: Yalnızca deri ve cilt altı, minimal eritem
-
Orta enfeksiyon: Daha derin dokular, selülit >2 cm
-
Ağır enfeksiyon: Sistemik inflamatuvar yanıt veya sepsis
Etken Mikroorganizmalar
Hafif Enfeksiyonlar
-
Staphylococcus aureus
-
Streptococcus spp.
Orta – Ağır Enfeksiyonlar
-
Gram negatif basiller (E. coli, Klebsiella, Pseudomonas)
-
Anaeroblar
-
Çoklu ilaç dirençli mikroorganizmalar (MRSA, ESBL, VRE)
Enfeksiyonlar sıklıkla polimikrobiyaldir.
Tanı Yaklaşımı
Klinik Değerlendirme
Tanı temel olarak kliniktir. Enfeksiyon bulgularının varlığı mutlaka değerlendirilmelidir.
Laboratuvar İncelemeleri
-
Tam kan sayımı
-
CRP, prokalsitonin
-
Kan şekeri ve HbA1c
-
Böbrek fonksiyon testleri
Mikrobiyolojik Tanı
-
Yüzeyel sürüntüler önerilmez
-
Derin doku veya kemik biyopsisi tercih edilir
-
Kültürler antibiyotik başlanmadan önce alınmalıdır
Osteomiyelit Değerlendirmesi
Diyabetik ayak enfeksiyonlarında osteomiyelit sık görülür ve mutlaka dışlanmalıdır.
Tanıda:
-
Prob-to-bone testi
-
Direkt grafi
-
MR (altın standart)
Ayırıcı Tanı Algoritmaları
Ayakta Kızarıklık ve Şişlik
-
Diyabetik ayak enfeksiyonu
-
Venöz staz dermatiti
-
Gut artriti
-
Charcot nöroartropatisi
Açık Yara + Akıntı
-
Enfekte diyabetik ülser
-
İskemik ülser
-
Bası yarası
Sistemik Bulgular
-
Sepsis
-
Nekrotizan yumuşak doku enfeksiyonu
Görüntüleme Yöntemleri
-
Direkt ayak grafisi
-
Manyetik rezonans (osteomiyelit şüphesinde)
-
BT veya sintigrafi (seçilmiş olgular)
Tedavi Yaklaşımı
Multidisipliner Yaklaşım
Tedavi; enfeksiyon hastalıkları, ortopedi, damar cerrahisi, endokrinoloji ve yara bakım ekiplerinin iş birliğini gerektirir.
Antibiyotik Tedavisi
-
Klinik şiddete göre ampirik başlanır
-
Kültür sonucuna göre daraltılır (de-eskalasyon)
-
Tedavi süresi:
-
Yumuşak doku: 1–3 hafta
-
Osteomiyelit: 6 hafta veya daha uzun
-
Cerrahi Tedavi
-
Nekrotik dokunun debridmanı
-
Apse drenajı
-
Gerekli durumlarda revaskülarizasyon
-
İleri olgularda ampütasyon
Destekleyici Tedavi
-
Glisemik kontrolün sağlanması
-
Yara bakımı ve basınçtan koruma
-
Sigaranın bırakılması
Korunma ve İzlem
-
Günlük ayak muayenesi
-
Uygun ayakkabı kullanımı
-
Düzenli podolojik bakım
-
Erken lezyonların hızlı tedavisi
Ne Zaman Acil Uzman Değerlendirmesi Gerekir?
-
Hızla ilerleyen enfeksiyon
-
Sistemik bulgular
-
Nekroz veya gangren
-
Osteomiyelit şüphesi
Sonuç
Diyabetik ayak yarası enfeksiyonları, erken tanı ve uygun tedavi ile önlenebilir ampütasyonların başlıca hedefidir. Klinik değerlendirme, doğru ayırıcı tanı, kültüre dayalı antibiyotik tedavisi ve multidisipliner yaklaşım hasta prognozunu belirgin şekilde iyileştirir.
